<chapt id="basic_defs">Definicje i przegląd

<sect id="whatisdebian">Co to jest &debian;?

<p>&debian; jest szczególną <em>dystrybucją</em> systemu operacyjnego
Linux i licznych pakietów, które można na nim uruchomić.

<p>W zasadzie, użytkownicy mogą pobrać z Internetu lub innych źródeł jądro
Linux, a następnie je samodzielnie skompilować. Mogą dalej pobrać kody źródłowe
wielu aplikacji w ten sam sposób, skompilować je, a potem zainstalować
na swoim systemie. W przypadku skomplikowanych programów, ten proces może być
nie tylko czasochłonny, ale też może powodować błędy. Aby tego uniknąć,
użytkownicy często wolą otrzymać system operacyjny i pakiety z oprogramowaniem
od jednego z dystrybutorów Linuksa. To co wyróżnia od siebie różne dystrybucje
Linuksa to wybór oprogramowania, protokołów, sposób tworzenia, instalacji
i zarządzania pakietami wraz z narzędziami za to odpowiedzialnymi. Do tego
dochodzi jeszcze dokumentacja i inne usługi.

<p>&debian; jest wynikiem prac i poświecenia wielu ochotników, którym
przyświecał cel stworzenia wysokiej jakości wolnego systemu operacyjnego
zawierającego pełną gamę aplikacji. Idea wolnego systemu uniksopodobnego
zrodziła się wraz z projektem GNU, a wiele aplikacji, które czynią system
&debian; tak użytecznym, zostało opracowanych w ramach właśnie tego projektu.

<p>Dla Debiana wolność (z angielskiego ,,free'', co znaczy zarówno ,,wolność''
jak i ,,darmowość'') ma znaczenie zgodne z rozumieniem
projektu GNU (zobacz <url name="Wytyczne Debiana dotyczące Oprogramowania
Wolnodostępowego"
id="http://www.debian.org/social_contract#guidelines/">).
Kiedy mówimy o wolnym oprogramowaniu, odnosimy się do wolności, nie do
jego szybkości działania. Wolne oprogramowanie oznacza, że masz wolną rękę do
dystrybuowania kopii, że otrzymałeś kody źródłowe, że możesz zmieniać te
programy, lub używać ich części w innych wolnych programach.

<p>Projekt Debian został stworzony przez Iana Murdocka w 1993 roku i na początku
był sponsorowany przez projekt GNU Fundacji Wolnego Oprogramowania (FSF).
Dziś deweloperzy Debiana myślą o nim jak o bezpośrednim potomku projektu GNU.

<p>&debian; jest:
<list>
<item><strong>szeroko rozbudowany</strong>:  aktualna liczba pakietów w Debianie
wynosi &all-pkgs;. Użytkownicy mogą wybrać, które pakiety chcą zainstalować.
Debian dostarcza narzędzie do tego celu. Listę i opisy aktualnie dostępnych
pakietów dla Debiana możesz znaleźć na każdym z
<url id="http://www.debian.org/distrib/ftplist/" name="serwerów
 lustrzanych"> Debiana.

<item><strong>wolny w użytkowaniu i redystrybucji</strong>:  Nie ma
żadnego konsorcjum członkowskiego czy wymagań płatności do brania udziału w
jego rozprowadzaniu i rozwijaniu. Wszystkie pakiety, które formalnie są
częścią systemu &debian; są wolne w redystrybucji, zazwyczaj na
warunkach licencji GNU GPL.

<p>Archiwum FTP Debiana zawiera również około &contrib-nonfree-pkgs; pakietów
(w archiwum <tt>non-free</tt> i <tt>contrib</tt>), które są rozprowadzane pod
specyficznymi warunkami (warunki rozprowadzania zawarte są w każdym pakiecie).

<item><strong>dynamiczny</strong>:  Dzięki udziałowi &developers; ochotników
stale wnoszących nowy i ulepszony kod, Debian rozwija 
się gwałtownie. Co kilka miesięcy planowane są nowe wydania, a archiwum 
FTP aktualizowane jest codziennie.
</list>

<p>Mimo, że &debian; jest Wolnym Oprogramowaniem, jest on podstawą na której
mogą powstawać kolejne dystrybucje Linuksa. Przez dostarczanie niezawodnego,
szeroko rozbudowanego systemu podstawowego, Debian dostarcza system Linux
użytkownikom ze zwiększoną kompatybilnością i pozwala twórcom dystrybucji
Linuksa skupić uwagę na rzeczach, które powodują, że ich dystrybucja jest
szczególna. Zobacz <ref id="childistro"> w celu uzyskania większej 
ilości informacji.

<sect id="linux">OK, teraz już wiem co to jest Debian... a co to jest Linux?!

<p>Mówiąc krótko, Linux jest jądrem uniksopodobnego sytemu operacyjnego.
Pierwotnie był on przeznaczony dla maszyn 386 (i lepszych), a teraz jest on
w trakcie przenoszenia na inne architektury, włącznie z wieloprocesorowymi.
Linuksa napisał Linus Torvalds i wielu informatyków z całego świata.

<p>Poza samym jądrem, system ,,Linux'' zazwyczaj posiada:
<list>
  <item>system plików zgodny ze Standardem Hierarchii Linuksowego 
Systemu
  Plików <url id="http://www.pathname.com/fhs/">.
  <item>szeroki wybór narzędzi Uniksowych, z których wiele było stworzonych
przez projekt GNU oraz Fundację Wolnego Oprogramowania (FSF).
</list>

<p>Kombinacja jądra Linuksa, jego systemu plików, oprogramowania 
pochodzącego z projektu GNU i FSF,
oraz innego oprogramowania, jest tak zaprojektowana, aby osiągnąć kompatybilność
ze standardem POSIX (IEEE 1003.1); zobacz <ref id="otherunices">.

<p>W celu uzyskania większej ilości informacji na temat Linuksa, zobacz
stronę Michaela K. Johnsona
<url id="ftp://ibiblio.org/pub/Linux/docs/HOWTO/INFO-SHEET/" name="Linux
Information Sheet">
oraz <url id="ftp://ibiblio.org/pub/Linux/docs/HOWTO/META-FAQ/"
name="Meta-FAQ">.

<sect id="hurd">Co to jest ten ,,Hurd''?

<p>Hurd jest zespołem serwerów uruchamianych na mikrojądrze GNU Mach.
Razem tworzą podstawę dla systemu operacyjnego GNU.

<p>Obecnie Debian jest dostępny tylko dla Linuksa, ale razem z Debian GNU/Hurd
zaczęliśmy również oferować Hurda jako platformę programistyczną, serwer
oraz stację roboczą. Jednak Debian GNU/Hurd nie został jeszcze oficjalnie
wydany i nie nastąpi to jeszcze przez pewien czas.

<p>Proszę zobaczyć <url id="http://www.gnu.org/software/hurd/"> w celu
uzyskania większej ilości informacji o GNU/Hurd, oraz <url
id="http://www.debian.org/ports/hurd/"> aby uzyskać więcej informacji o
Debian GNU/Hurd.

<sect id="difference">Jaka jest różnica pomiędzy systemem &debian; a innymi
dystrybucjami Linuksa? Dlaczego powinienem wybrać Debiana zamiast innej
dystrybucji?

<p>Oto kluczowe cechy, które odróżniają Debiana od innych dystrybucji Linuksa:

<taglist>
<tag/System zarządzania pakietów Debiana:/
  <item>Cały system, lub jakakolwiek jego część, może być
  uaktualniany bez ponownego formatowania, bez gubienia istniejącej już
  konfiguracji i (w większości przypadków) bez ponownego uruchamiania
  komputera. Większość obecnie dostępnych
  dystrybucji Linuksa ma swego rodzaju system zarządzania pakietów; system
  zarządzania pakietów Debiana
  jest unikalny oraz szczególnie mocny.
  (zobacz <ref id="pkg_basics">)
  <!-- This is unsatisfactory without some anecdotal or analytical
       evidence. SGK -->

<tag/Otwarty rozwój:/
  <item>Podczas gdy inne dystrybucje Linuksa są rozwijane przez małe,
  indywidualne, zamknięte grupy, lub komercyjnych sprzedawców, Debian jest
  jedyną dystrybucją Linuksa, która jest rozwijana przez wiele
  osób za pośrednictwem Internetu w tym samym duchu, co Linux oraz inne
  Wolne Oprogramowanie.

  <p>Ponad &developers; ochotników pracuje nad pakietami w liczbie ponad
  &all-pkgs; i polepszaniem systemu &debian;. Deweloperzy Debiana 
  zasilają projekt nie przez pisanie nowych programów (w większości
  przypadków), 
  ale przez tworzenie pakietów, według standardów projektu,
  zawierających istniejące oprogramowanie, poprzez informowanie
  zewnętrznych deweloperów o nowych błędach, oraz poprzez zapewnianie wsparcia
  użytkownikom. Więcej informacji dotyczącej tego jak zostać
  współpracownikiem znajduje się w
  <ref id="contrib">.

<tag/System śledzenia błędów (BTS):/
  <item>Fakt tak dużego geograficznego rozsiania deweloperów Debiana po całym
  świecie wymaga do użycia specjalnych narzędzi i szybkiego informowania
  o błędach i poprawkach, bez których rozwój systemu nie byłby tak dynamiczny.
  Użytkownicy są zachęcani do informowania o zauważonych przez nich błędach
  w stylu formalnym, po czym informacje o nich stają się dostępne w archiwach
  WWW, lub poprzez pocztę elektroniczną.
  Więcej o zarządzaniu logów dotyczących błędów przeczytasz w tym FAQ w
  <ref id="buglogs">.

  <!-- XXX develop a metric for bug-fixing
  We ought to have some metric that tells us exactly how fast bugs are
  fixed.  This would provide a challenge to the rest of the software industry.
  SGK

  "Until year 2000, our bug tracking system has processed over fifty thousand
  bug reports, one fifth of which are still open." -Joy  -->

<tag/Polityka Debiana:/
  <item>Debian ma rozbudowaną specyfikację własnych standardów jakości, 
  politykę Debiana. Ten dokument definiuje jakość i standardy, które każdy
  pakiet musi spełniać.
</taglist>

<p>Więcej informacji o tym znajdziesz na naszej stronie o
<url name="powodach dla których warto wybrać Debiana" 
id="http://www.debian.org/intro/why_debian/">.

<sect id="gnu">Jak projekt Debian wygląda w porównaniu z projektem GNU
  Fundacji Wolnego Oprogramowania?

<p>System Debian jest tworzony w myśl idei Wolnego Oprogramowania, które było
najpierw bronione przez <url name="Fundację Wolnego Oprogramowania (FSF)"
id="http://www.gnu.org/"> a w szczególności przez <url name="Richarda Stallmana"
id="http://www.stallman.org/">.
Potężne narzędzia programistyczne, aplikacje i innego rodzaju oprogramowanie
FSF, są również kluczową częścią Debiana.

<p>Projekt Debian jest oddzielną jednostką Fundacji Wolnego Oprogramowania
(FSF), jednakże
komunikujemy się regularnie i razem współpracujemy nad różnymi projektami.
Na wyraźną prośbę Fundacji Wolnego Oprogramowania nazywamy nasz system 
,,&debian;''
i jesteśmy szczęśliwi, że spełniamy tę prośbę.

<p>Stałym celem Fundacji Wolnego Oprogramowania (FSF) jest rozwijanie nowego
systemu
operacyjnego zwanego GNU, bazującego na <url name="Hurdzie" 
id="http://www.gnu.org/software/hurd/">.
Debian pracuje z FSF nad tym systemem zwanym <url
 name="Debian GNU/Hurd"
id="http://www.debian.org/ports/hurd/">.

<sect id="pronunciation">Jak się wymawia słowo Debian i co ono oznacza?

<p>Słowo Debian wymawiamy: Deb'-i-en, z krótkim /e/ w części Deb i akcentem na
pierwszą sylabę. Słowo Debian jest połączeniem imion Debry oraz Iana 
Murdocka, który założył projekt. (Słowniki dwuznacznie podają sposób wymowy
słowa Ian (!), ale Ian preferuje ee'-en.)
