<chapt id="pkgtools">Narzędzia do zarządzania pakietami w systemie Debian

<sect id="pkgprogs">Jakie programy do zarządzania swoimi pakietami 
     udostępnia?

<sect1 id="dpkg">dpkg
<p>Jest to główny program służący do zarządzania pakietami. <prgn>dpkg</prgn> 
może być wywołany z wieloma różnymi opcjami. Najczęściej stosowane to:
<list>
  <item><tt>dpkg --help</tt> przedstawia dostępne opcje.
  <item><tt>dpkg --info foo_VVV-RRR.deb</tt> wyświetla informacje 
  o wybranym pakiecie.
  <item><tt>dpkg --install foo_VVV-RRR.deb</tt> instaluje
  (rozpakowuje i konfiguruje) pakiet na dysku twardym.
  <item><tt>dpkg --unpack foo_VVV-RRR.deb</tt> rozpakowuje, lecz pozostawia
  nieskonfigurowany pakiet.  Zauważ, że nieskonfigurowany pakiet może okazać się
  bezużyteczny. Niektóre pliki mogą wymagać dalszej obróbki i dostosowania do 
  Twoich potrzeb, aby pakiet/program działał poprawnie. Polecenie to pozostawia
  wszelkie   zainstalowane dotychczas wersje programów i wykonuje polecenia
  przedinstalacyjne (zobacz <ref id="maintscripts">), zawarte w pakiecie.
  <item>Konfiguracja pakietu, który został wcześniej rozpakowany: 
  <tt>dpkg --configure foo</tt>.  To polecenie uruchamia, między innymi, 
  poinstalacyjne skrypty (zobacz: <ref id="maintscripts">), powiązane z danym 
  pakietem. Uaktualnia również pliki wymienione w <tt>pliku konfiguracyjnym</tt>  danego pakietu. Zauważ, że operacja ,,configure'' wymaga jako argumentu 
  nazwy pakietu (np. foo), a <em>nie</em> nazwy pliku z pakietem 
  (np. foo_VVV-RRR.deb).
  <item>Rozpakowanie pojedynczego pliku nazwanego ,,blurf'' (lub grupy plików
    nazwanych ,,blurf*'') z pakietu Debiana:
    <tt>dpkg --fsys-tarfile foo_VVV-RRR.deb | tar -xf - blurf*</tt>
  <item>Usunięcie pakietu (bez jego plików konfiguracyjnych):
    <tt>dpkg --remove foo</tt>.
  <item>Usunięcie pakietu (razem z jego plikami konfiguracyjnymi):
    <tt>dpkg --purge foo</tt>.
  <item>Wyświetlenie stanu instalacji pakietów zawierających
    ciąg znaków (lub wg wyrażenia regularnego) ,,foo*'': 
    <tt>dpkg --list 'foo*'</tt>.
</list>

<sect1 id="dselect">dselect

<p>Ten program zapewnia Debianowi interfejs dla systemu zarządzania pakietami
z opcjami pogrupowanymi w menu. Jest on szczególnie przydatny przy 
instalowaniu i uaktualnianiu systemu na dużą skalę.

<p><prgn>dselect</prgn> potrafi:
<list>
  <item>
     prowadzić/wspomagać użytkownika w trakcie, gdy ten wybiera pakiety
     do instalacji lub usunięcia, wykluczając jednocześnie możliwość powstania
     konfliktów pomiędzy zainstalowanymi pakietami i zapewniając właściwą pracę
     zainstalowanych programów poprzez instalację wszystkich wymaganych przez 
     nie pakietów.
  <item>
     ostrzegać użytkownika o niespójności lub niekompatybilności pomiędzy
     pakietami, które wybrał do zainstalowania;
  <item>     
     ustalać w jakiej kolejności pakiety powinny zostać zainstalowane;
  <item>
     automatycznie przeprowadzać proces instalacji lub usunięcia, oraz
  <item>
     prowadzić użytkownika przez proces wymaganej dla poszczególnych
     pakietów konfiguracji.
</list>

<p><prgn>dselect</prgn> przedstawia użytkownikowi na początek menu złożone
z 7 opcji/elementów, z których każdy/a reprezentuje inny aspekt funkcjonalności
programu. Użytkownik może wybrać jedną z opcji używając klawiszy strzałek
aby podświetlić wybraną opcję i zatwierdzić wybór naciskając klawisz/przycisk
<em>&lt;enter&gt;</em>.

<p>Dalsze zachowanie programu zależy od dokonanego wcześniej wyboru. Jeżeli 
nie wybrano <tt>Dostęp/Access</tt> ani <tt>Wybór/Select</tt>, wtedy
<prgn>dselect</prgn> po prostu wykona wybrane polecenie: np. jeżeli użytkownik
wybrał polecenie <tt>Usuwanie/Remove</tt> wtedy dselect przystąpi
do usuwania wszystkich plików wybranych/zaznaczonych ostatnio 
do usunięcia przy pomocy polecenia <tt>Wybór/Select</tt>.

<p>Zarówno opcja <tt>Dostęp/Access</tt>, jak i opcja <tt>Wybór/Select</tt>,
prowadzą do dodatkowego menu wyboru. W obydwu przypadkach, każde menu zostaje
wyświetlone osobno, na podzielonym ekranie; w górnej części ekranu znajdują się
opcje wyboru, a w dolnej części krótkie opisy ("info") dla każdej z wybranych opcji.

<p>Dostępna jest także poszerzona/rozszerzona dokumentacja online, użyj
klawisza '?' aby uzyskać dostęp do pomocy w dowolnej chwili.

<p>Kolejność, w jakiej czynności są prezentowane w pierwszym menu programu
<prgn>dselect</prgn>, reprezentuje kolejność w jakiej użytkownik normalnie
dokonuje instalacji pakietów. Jednakże można wybrać dowolną pozycję z menu, 
tak często, jak to konieczne.

<list>
  <item>
     Rozpoczynamy od wybrania <strong>sposobu dostępu</strong>. 
     (ang. ,,Access Method'').
     Jest to czynność, dzięki której można zaplanować dostęp do źródła pakietów 
     Debiana. Przykładowo, niektórzy mają pakiety na płytach CD, a inni 
     pobierają je z serwera FTP. Wybrany sposób jest zapamiętywany także 
     po wyjściu z programu, więc jeśli nie zmieniamy źródła od poprzedniego 
     razu, nie jest konieczne ponowne wywoływanie tej opcji.

  <item>
     Teraz <strong>uaktualnij</strong> (Update) listę dostępnych 
     pakietów. Aby tego dokonać, <prgn>dselect</prgn> odczytuje plik
     ,,Packages.gz'', który powinien znajdować się w głównym katalogu 
     zawierającym przeznaczone do instalacji pakiety Debiana. (Jeżeli 
     brak jest takiego pliku, <prgn>dselect</prgn> utworzy
     go dla Ciebie.
 
  <item>
     <strong>Wybór</strong> (Select) określa pakiety do zainstalowania
     w tym systemie. Po wybraniu tej pozycji menu, użytkownik jest najpierw
     zapoznawany z pełnym zestawem pomocy (chyba że zastosowano opcję `--expert' 
     w linii poleceń). Gdy opuszczamy ekran z pomocą, pojawia się ekran umożliwiający 
     wybór pakietów do instalacji lub usunięcia.
     
     <p>Górna część ekranu zawiera przewijaną listę pakietów poukładanych
     w grupy związane ze sobą. Dolna część zawiera opis pakietu lub grupy 
     pakietów aktualnie podświetlonych.
     
     <p>Podświetlając nazwę pakietu lub grupę pakietów, wskazujemy stan,
     który mamy zamiar zmieniać. Następnie możesz zaznaczyć pakiet:

    <taglist>
      <tag>do instalacji:
        <item>Dokonuje się tego przy pomocy klawisza `+'.
      <tag>do usunięcia:
        <item>Pakiety mogą być usuwane dwoma sposobami:
        <list>
          <item>
          usunięcie (remove): usuwa większość plików związanych z tym pakietem. 
          Pozostawia jednak pliki, określone jako konfiguracyjne
             (zobacz: <ref id="conffile">) oraz konfigurację pakietu
               Dokonuje się tego klawiszem `-'.
          <item>
          oczyszczenie (purge): usuwa <em>wszystkie</em> pliki wchodzące w skład
          tego pakietu. Służy do tego klawisz `_'.
        </list>
     Zauważ, że nie jest możliwe usunięcie grupy ,,Wszystkie pakiety''  
     ("All Packages"). Gdy tego spróbujesz, system zostanie zredukowany 
     do początkowego stanu po instalacji wersji podstawowej (base system)
      <tag>ustawienie ,,w zawieszeniu'' (,,on hold'')
        <item>
          Dokonuje się tego klawiszem `=' i oznacza to ,,nie uaktualniaj, 
          nawet jeśli aktualnie zainstalowana wersja nie jest tak świeża, 
          jak wersja ze źródła pakietów, z jakiego korzystasz (jakie zostało
          skonfigurowane przy pomocy opcji ,,Sposób dostępu''), pobrana po 
          wyborze opcji <strong>Uaktualnij</strong> (Update)).
     
          <p>Tak, jak możesz zawiesić uaktualnianie wersji danych pakietów, 
          tak możesz anulować zawieszenie poprzez naciśnięcie `:'. Oznacza to
          zezwolenie na uaktualnianie wersji pakietów, jeśli nowsze są
          dostępne. Jest to domyślne ustawienie dla pakietu.
    </taglist>

    <p>
     Możesz wybrać różne sposoby prezentacji listy pakietów,
     używając klawisza ,,o'' do przełączania pomiędzy różnymi
     metodami sortowania pakietów. Domyślne sortowanie przeprowadzane
     jest według parametru Priorytet. Wewnątrz tego samego priorytetu, 
     pakiety są poukładane według katalogów (zwanych też sekcjami) archiwum,
     w których są przechowywane. W tym trybie, niektóre pakiety z sekcji 
     (powiedzmy) A mogą być umieszczane jako pierwsze, następnie niektóre 
     pakiety z sekcji (powiedzmy) B, zaś po nich znów pakiety z sekcji A, 
     ale posiadające niższy priorytet.
 
    <p>
     Możesz również poszerzyć znaczenie etykiet na górze ekranu,
     wykorzystując klawisz ,,v'' (ang. verbose = rozwlekły). Ta metoda
     przesuwa dużą cześć widocznych poprzednio informacji poza prawą
     granicę ekranu. Aby je zobaczyć, naciśnij strzałkę w prawo, aby
     powrócić na lewo, możesz skorzystać z klawisza strzałki w lewo.

    <p>
     Gdy zaznaczysz pakiet do instalacji lub do usunięcia, przykładowo
     <package>foo.deb</package>, i ten pakiet jest powiązany 
     zależnościami z innym pakietem, przykładowo <package>blurf.deb</package>, 
     to <prgn>dselect</prgn> wyświetli odpowiednie okno, w którym możesz wybrać
     spośród powiązanych pakietów, akceptując sugerowaną akcję (instalować 
     lub nie instalować, oto jest pytanie) lub odrzucić je całkowicie.
     Tą drugą czynność przeprowadzamy klawiszami Shift+D. Natomiast, aby 
     powrócić do poprzedniego wyboru, naciśnij Shift+U. W każdym razie,
     możesz zapisać swój wybór i powrócić do głównego ekranu kombinacją 
     klawiszy Shift+Q.
     
  <item>
     Można wybrać menu ,,Instaluj'' (,,Install'') aby rozpakować
     i skonfigurować zaznaczone pakiety lub usunąć pobrane pliki
     poleceniem ,,Usuń'' (,,Remove''). Można także opuścić program
     wybierając polecenie ,,Wyjdź'' (,,Quit'').
</list>

<sect1 id="dpkg-deb">dpkg-deb

<p>Ten program służy do pracy z plikami-archiwami Debiana (<tt>*.deb</tt>).
Kilka najczęstszych zastosowań to:
<list>
  <item>
     Pokaż wszystkie opcje:  <tt>dpkg-deb --help</tt>.

  <item>
     Pokaż jakie pliki znajdują się w podanym archiwum: 
     <tt>dpkg-deb --contents foo_VVV-RRR.deb</tt>)

  <item>
     Wypakuj pliki zawarte w podanym archiwum do zadanego katalogu:
     <tt>dpkg-deb --extract foo_VVV-RRR.deb KATALOG</tt>
     Polecenie wypakuje pliki z <tt>foo_VVV-RRR.deb</tt> do katalogu
     <tt>KATALOG/</tt>. To wygodny sposób na zbadanie zawartości 
     paczki bez jej instalacji do głównego systemu plików.
</list>

<p>
     Zauważ, że dowolne pakiety, które były po prostu rozpakowane 
     przy pomocy <tt>dpkg-deb -extract</tt> nie zostały poprawnie
     zainstalowane. W celu instalacji należy użyć polecenia <tt>dpkg --install</tt>. 
     
<p>
     Więcej informacji na stronach podręcznika systemowego: <manref name="dpkg-deb" section="1">.

<sect1 id="apt-get">apt-get

<p><prgn>apt-get</prgn> umożliwia prostą instalację pakietów z linii poleceń.
W przeciwieństwie do <prgn>dpkg</prgn>, <prgn>apt-get</prgn> nie obsługuje nazw
plików .deb, ale pracuje w oparciu o właściwe nazwy pakietów. Korzysta ze źródeł 
pakietów wymienionych w <file>/etc/apt/sources.list</file>.

<p>Jeśli potrzebujesz więcej informacji, zainstaluj pakiet 
<package>apt</package> i przeczytaj strony podręcznika systemowego:
<manref name="apt-get" section="8">, <manref name="sources.list" section="5">
oraz opis <file>/usr/share/doc/apt/guide.html/index.html</file>.

<sect1 id="dpkg-split">dpkg-split

<p>Ten program dzieli duże pakiety na małe pliki (na przykład, w 
celu umieszczenia na dyskietkach -- kto teraz używa dyskietek :-) ) 
oraz scala takie podzielone pliki w jeden.

Może on być jedynie wykorzystany w systemie opartym o Debiana (to jest
takim, który zawiera pakiet <package>dpkg</package>), ponieważ uruchamia
on inny program, <tt>dpkg-deb</tt>, do rozbioru pliku pakietu Debiana na
jego rekordy składowe.

<p>Dla przykładu, chcąc podzielić duży plik .deb na N kawałków:
<list>
  <item>
     Wykonaj polecenie: <tt>dpkg-split --split foo.deb</tt>. 
     Wyprodukuje ono N plików o przybliżonej wielkości 460 KBytes 
     w aktualnym katalogu.
  <item>
     Skopiuj te N plików na dyskietki. I idź do innego Debiana, 
     albo pochodź wokoło stołu i udawaj, że jesteś przy innym komputerze ;-).
  <item>
     Skopiuj zawartość dyskietek na twardy dysk na innej maszynie
  <item>
     Połącz kawałki używając polecenia <tt>dpkg-split --join "foo*"</tt>.
</list>

<sect id="updaterunning">Debian twierdzi, że można uaktualniać uruchomiony program; 
Jak to możliwe?

<p>Jądro (system plików) w Debianie umożliwia podmianę plików, nawet jeśli są używane.

<p>Dostarczamy także program o nazwie <prgn>start-stop-daemon</prgn>,
który jest używany do uruchamiania demonów w czasie startu systemu oraz do 
ich zatrzymywania, podczas gdy poziom startu (runlevel) jest zmieniany. 
Ten sam program jest używany przez skrypty instalacyjne podczas instalacji
nowego pakietu zawierającego demona. 

<sect id="whatpackages">Jak mogę sprawdzić, które pakiety są już zainstalowane w Debianie?

<p>Aby poznać stan wszystkich pakietów zainstalowanych w systemie, wykonaj polecenie:
  <example>dpkg --list</example>

Wypisze ono jednolinijkowe podsumowanie dla każdego pakietu, zawierające 
dwuznakowe oznaczenie statusu (wyjaśnione w nagłówku), nazwę pakietu, 
wersję, która jest <em>zainstalowana</em>, oraz krótki opis.

<p>Aby poznać stan pakietów, których nazwy zawierają określony ciąg znaków, 
możesz wykonać polecenie (to polecenie pokazuje pakiety z nazwami rozpoczynającymi
się od ,,foo''):
  <example>dpkg --list 'foo*'</example>

<p>Aby otrzymać obszerniejsze informacje na temat określonego pakietu, wykonaj:
  <example>dpkg --status nazwa_pakietu</example>

<sect id="filesearch">Jak mam stwierdzić, który pakiet tworzy określony plik?
<p>
     Aby zidentyfikować pakiet odpowiedzialny za pojawienie się
     pliku <tt>nazwa_pliku</tt> wykonaj:

<list>
  <item><tt>dpkg --search nazwa_pliku</tt>
    <p>
     To polecenie spowoduje wyszukanie pliku o nazwie <tt>nazwa_pliku</tt>
     w zainstalowanych paczkach. (Jest to ekwiwalent poszukiwania wszystkich 
     plików mających rozszerzenie <tt>.list</tt> i znajdujących się w katalogu
     <tt>/var/lib/dpkg/info/</tt>, a następnie wypisywania nazw wszystkich 
     pakietów zawierających te pliki i odwrotnie).

  <item><tt>zgrep foo Contents-ARCH.gz</tt>
    <p> 
     To polecenie poszukuje plików zawierających tekst <tt>foo</tt>
     w ich pełnej ścieżce dostępu. Pliki <tt>Contents-ARCH.gz</tt>
     (gdzie ARCH oznacza właściwą architekturę), znajdują się w
     głównym katalogu z pakietami (main, non-free, contrib), na serwerze 
     FTP Debiana.  

     Pliki <tt>Contents</tt> odnoszą się tylko do pakietów z drzewa
     pakietów, do którego należą. Z tego powodu użytkownik może będzie musiał
     przeszukać więcej niż jeden plik <tt>Contents</tt>, aby znaleźć
     pakiet zawierający plik <tt>foo</tt>.

    <p>
     Ta metoda ma tą przewagę nad <tt>dpkg --search</tt>, że znajduje
     dowolne pliki w dowolnych pakietach, nie tylko aktualnie zainstalowane
     w systemie.
</list>
